WCAG 2.2 Nedir? Türkiye İçin Kapsamlı Rehber

WCAG 2.2, Web İçeriği Erişilebilirlik Yönergeleri'nin W3C tarafından Ekim 2023'te yayımlanan güncel sürümüdür. WCAG 2.1'in tüm kurallarını korur, üzerine 9 yeni başarı kriteri ekler ve A, AA, AAA olmak üzere üç uyum seviyesi tanımlar. Türkiye'deki 2025 erişilebilirlik genelgesi dahil güncel düzenlemeler bu sürümü temel alır.

Erişilebilirliğin temellerini ve Kolayonay erişilebilirlik widget'ını ayrı sayfada ele aldık; burada odak doğrudan standardın kendisinde: seviyeler ne anlama geliyor, 2.2 neyi değiştirdi ve bunun Türkiye'deki yasal karşılığı ne?

WCAG nedir, kısaca

WCAG (Web Content Accessibility Guidelines), web içeriğinin engelli kullanıcılar dahil herkes tarafından algılanabilir, kullanılabilir ve anlaşılabilir olması için W3C'nin yayımladığı uluslararası standarttır. Görme, işitme, motor ve bilişsel farklılıkları kapsayan, ölçülebilir başarı kriterlerinden oluşur. Dünya genelindeki erişilebilirlik düzenlemelerinin neredeyse tamamı doğrudan WCAG'i referans gösterir.

A, AA ve AAA seviyeleri arasındaki fark

WCAG'in her başarı kriteri bir uyum seviyesine bağlıdır ve bu seviyeler katmanlıdır: AA'yı sağlamak için önce A'nın tamamı karşılanmalıdır.

• A (temel): Karşılanmazsa bazı kullanıcılar içeriğe hiç erişemez. En düşük ama pazarlık edilemez taban seviyesi.
• AA (önerilen): Yasal düzenlemelerin büyük çoğunluğunun hedeflediği seviye. Pratikte "erişilebilir sayılma" çıtası budur.
• AAA (en yüksek): En katı seviye. Her içerik türü için tümüyle karşılanması her zaman mümkün olmadığından genelde site geneli zorunlu hedef olarak konmaz.

Türkiye'deki 2025 genelgesi A seviyesini referans alırken Avrupa Erişilebilirlik Yasası (EAA) ve uluslararası düzenlemelerin çoğu pratikte AA seviyesini bekler. Bu ayrımı genelge uyum sayfasında daha ayrıntılı açıkladık.

POUR: dört temel ilke

WCAG'in tüm kriterleri dört ilkeye dayanır. İçerik; kullanıcının algılayabileceği (Perceivable), arayüzün işletilebileceği (Operable), bilginin anlaşılabileceği (Understandable) ve farklı teknolojilerle sağlam biçimde yorumlanabileceği (Robust) biçimde sunulmalıdır.

Bu ilkelerin her birinin widget karşılığını ve pratik örneklerini pillar sayfasında bulabilirsiniz; WCAG 2.2 ile eklenen kriterlerin tamamı da bu dört ilkenin altına yerleşir.

WCAG 2.2 ile gelen 9 yeni başarı kriteri

WCAG 2.2, 2.1 ile tam geriye dönük uyumludur: eski kriterlerin hiçbiri zayıflatılmamış, dokuz yeni kriter eklenmiştir. Yeni kriterler ağırlıkla Çalıştırılabilir ve Anlaşılabilir ilkelerini güçlendirir; özellikle motor ve bilişsel güçlük yaşayan kullanıcılara odaklanır.

Çalıştırılabilir ilkesine eklenenler

• 2.4.11 Odak Görünürlüğü – Minimum (AA): Klavyeyle gezinen kullanıcının odaklandığı öğe; sabit başlık, çerez banner'ı veya sohbet balonu gibi öğelerin altında tamamen kaybolmamalı.
• 2.4.12 Odak Görünürlüğü – Gelişmiş (AAA): Odaklanan öğe hiçbir biçimde örtülmemeli. Minimum kriterin daha katı hâli.
• 2.4.13 Odak Görünümü (AAA): Odak göstergesi yeterince büyük ve kontrastlı olmalı; silik, ince bir çerçeve yeterli sayılmaz.
• 2.5.7 Sürükleme Hareketleri (AA): Sürükle-bırakla yapılan her işlem, tek dokunuş ya da tıklamayla da yapılabilmeli. Titreme veya sınırlı el becerisi olan kullanıcılar için kritik.
• 2.5.8 Hedef Boyutu – Minimum (AA): Tıklanabilir hedefler en az 24×24 CSS pikseli olmalı veya etrafında yeterli boşluk bırakılmalı. Küçük, yan yana dizili butonlar bu kriteri sık ihlal eder.

Anlaşılabilir ilkesine eklenenler

• 3.2.6 Tutarlı Yardım (A): Yardım bağlantısı, iletişim bilgisi veya canlı destek gibi öğeler sayfalar arasında aynı göreli sırada yer almalı.
• 3.3.7 Tekrarlı Giriş (A): Bir süreçte daha önce girilen bilgi yeniden isteniyorsa otomatik doldurulmalı veya seçtirilmeli; kullanıcı aynı veriyi ezberden tekrar yazmak zorunda bırakılmamalı.
• 3.3.8 Erişilebilir Kimlik Doğrulama – Minimum (AA): Girişte bulmaca çözme veya kod ezberleme gibi bilişsel testler zorunlu olmamalı; kopyala-yapıştır ve şifre yöneticisi engellenmemeli.
• 3.3.9 Erişilebilir Kimlik Doğrulama – Gelişmiş (AAA): Nesne tanıma dahil hiçbir bilişsel işlevi şart koşmadan giriş yapılabilmeli.

2.2 ile birlikte eski 4.1.1 (Ayrıştırma) kriteri yürürlükten kaldırıldı. Modern tarayıcılar HTML ayrıştırma hatalarını kendiliğinden yönettiği için bu kontrol gereksiz hâle geldi ve artık uygunluk değerlendirmesinde dikkate alınmaz.

Uygulamada en sık atlanan kriterler

Denetimlerde tekrar tekrar karşılaşılan birkaç sorun, çoğu sitenin AA seviyesinden uzak kalmasının başlıca nedenidir:

• Yetersiz renk kontrastı: Metin ile arka plan arasındaki kontrast oranı normal metinde 4.5:1, büyük metinde 3:1 olmalı. Açık gri üzerine beyaz gibi "şık" görünen kombinasyonlar bu kriteri sık ihlal eder.
• Klavyeyle erişilemeyen öğeler: Yalnızca fareyle açılan menüler, fareyle kapatılan açılır pencereler ve odak sırası bozuk formlar klavye kullanıcılarını kilitler.
• Eksik veya anlamsız alt metin: Görsellerin alternatif metninin olmaması ya da "resim1.jpg" gibi anlamsız olması, ekran okuyucu kullanıcılarının içeriği kaçırmasına yol açar.
• Küçük dokunma hedefleri: Mobilde yan yana dizilmiş küçük ikonlar 2.5.8 kriterini ihlal eder; eli titreyen kullanıcılar yanlış öğeye dokunur.

WCAG 2.2'nin Türkiye'deki yasal karşılığı

Türkiye'de web erişilebilirliği artık bir tavsiye değil, yürürlükteki bir yükümlülük. 24 Haziran 2025'te Resmî Gazete'de yayımlanan Cumhurbaşkanlığı Genelgesi; kamu kurumlarının yanı sıra bankalar, özel hastaneler, e-ticaret, ulaşım ve iletişim hizmeti veren kuruluşların web ve mobil uygulamalarını WCAG 2.2 A seviyesine uygun hâle getirmesini öngörür. Uyumu ölçmek için 31 ilke ve 122 sorudan oluşan resmî bir kontrol listesi yayımlandı (T.C. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı).

AB pazarına ürün veya hizmet satan Türk işletmeleri içinse Avrupa Erişilebilirlik Yasası devreye girer; bu çerçevede pratik hedef çoğunlukla AA seviyesidir. Kamu ve özel sektör uyum takvimini, kontrol listesini ve kimlerin kapsama girdiğini genelge uyum rehberinde derledik.

WCAG 2.2 uyumuna nasıl başlanır?

1. Mevcut durumu ölçün. Otomatik tarama araçlarıyla teknik hataları, manuel testlerle gerçek kullanım sorunlarını tespit edin. Otomatik araçlar ihlallerin yalnızca bir kısmını yakalar.
2. A seviyesini önceliklendirin. Yasal taban A seviyesidir; önce onu tamamlayın, ardından AA kriterlerine geçin.
3. Klavye ve ekran okuyucuyla test edin. Fareyi bırakıp yalnızca klavyeyle, sonra bir ekran okuyucuyla (örneğin NVDA) sitede gezinmek, raporların göstermediği sorunları ortaya çıkarır.
4. Kullanıcı tarafı yardımcıları ekleyin. Yazı boyutu, kontrast, odak vurgusu ve sesli okuma gibi araçlar deneyimi anında iyileştirir; Kolayonay erişilebilirlik widget'ı bu katmanı tek script ile sağlar.
5. Erişilebilirlik beyanı yayımlayın. Taahhütlerinizi, etkin araçları ve geri bildirim kanalını şeffaf biçimde paylaşın.

Önemli: Hiçbir araç tek başına %100 WCAG uyumu garanti edemez. Tam uyum; alt metinler, başlık hiyerarşisi, renk kontrastı ve klavye erişimi gibi sitenin temel yapısını da kapsar. Kullanıcı tarafı bir widget bu süreci hızlandırır ve deneyimi iyileştirir, ancak temel yapının yerine geçmez.